Linux

Терминал гэдэг нь линукс системд тушаалын мөрнөөс удирдаж, системийг удирдах, тохируулах, програмыг ажиллуулдаг өргөн хэрэглэгддэг хэрэгслэл юм. Терминал нь тархац бүрт харилцан адилгүй цэсэнд байх ба Үбүнтү линуксын хувьд Applications -> Accessories -> Terminal гэж нээдэг. Мөн Alt+F2 товчийг дараад Run цонхонд үйлдлийг хийж мөн болдог.

Тушаалын мөр буюу Terminal дээр хэрхэн тушаалыг зөв өгөх талаар доор дурьдах болно.

Доорх тушаалууд нь Ubuntu систем дээр тулгуурлан бичигдсэн байх ба дийлэнх Linux системүүд, тэр дундаа Debian суурьтай системүүдэд тохирно.

Тушаалыг зөв өгөх заавар

Доор дурьдсан тушаалууд нь тайлбартайгаа байх ба Загвар : гэсний ард талд тухайн тушаалыг хэрхэн бичих загварыг өгнө. Загвар дотор [ ба ] хашилтаар хашсан хэсгийг заавал бичих шаардлагагүй тохиргооны тушаалуудыг бичсэн болно.
sudo

Нэр :

* sudo – Системд root буюу Супер эрхээр хандах

Загвар :

* sudo [тушаал]

Тайлбар :

* Ихэнх Linux системүүд системийн аюулгүй байдлыг хангах үүднээс хандах хязгаараараа ялгаатай хоёр хэрэглэгчийг үүсгэсэн байдаг.
o root – эрхтэй хэрэглэгч нь системийн зайлшгүй тогтцоос бусад файлтай “Супер” эрхээр хандана. Үүнд файл болон хавтасыг чөлөөтэй үүсгэх, устгах, засварлах зэрэг орох юм. Энэ эрхийг авахын тулд танд root эрхтэй нууц үг буюу Password хэрэгтэй болох юм. Хэрвээ та системийн эзэн бол нэвтрэх нууц үг чинь root эрхтэй байна. Хэрвээ та системийн эзэн биш бол системийн эзнээс зөвршөөрөл авах нь зайлшгүй юм.
o – эрхтэй хэрэглэгч нь root эрхтэй хэрэглэгчийн хязгаарласан орчинд ажиллаж чадах ба хязгааралт тавьсан файл болон хавтаснуудаас бусадыг нь чөлөөтэй үүсгэж, устгаж, засварлаж чадах юм. Харин хязгаарласан хэсэгт тухайн хязгаарлалтын шугамаас хэтрэх үед танаас root эрхийн нууц үг асуух юм. Шинээр суулгасан систем дээр ихэнх системийн файл болон хавтаснууд нь автоматаар хязгаарлагдсан байдаг. Үүнийг root эрхтэй хэрэглэгч хүссэнээрээ тохируулж болох ба ямар хэрэглэгчид ямар эрх өгөх гэж байгаагаа тохируулж болно. Үүнд нь Бүрэн, Зөвхөн унших, Зөвхөн хуулах, Зөвхөн харах, Нуух зэрэг тохиргоонууд орох юм.

Зарим нэг тушаалууд нь системд халтай байж болох тул түүнийг зайлшгүй root эрхээр тушаах хэрэг гардаг нь санаандгүй болон санаатай эрсдлээс болгоомжилж буй зөв арга хэмжээ юм. Иймээс зайлшгүй гэсэн тушаал болгоны өмнө та sudo гэж бичсэнээр root эртэйгээр тушаах боломжтой юм. Энэ үед танаас root эрхийн нууц үг асуух ба өөр хязгааралтын асуудал гарахгүй юм.
su

Нэр :

* su – Тушаалын горимыг бүрэн бүрэн эрхтэй хэрэглэгчийн гормд шилжүүлэх

Загвар :

* su [тохиргоо] [хэрэглэгчийн нэр]

Тохиргоо

*
o -h болон –help тушаалын талаарх зааврыг авна

Тайлбар :

* sudo тушаал нь цорын ганц удаа бүрэн хэрэглэгчийн эрхээр хандах тушаал өгдөг бол sudo su тушаалаар ажиллах горимыг ямагт бүрэн эрхтэй хэрэглэгчийнх болгож болдогоороо онцлог юм.

apt-get

Нэр :

* apt-get – APT шинэчлэлүүдийг удирдах

Загвар :

* apt-get [тушаал]

Тушаал :

*
o -h тушаалын талаарх зааврыг авах
o update систем дахь програмуудын зайлшгүй нэмэгдлүүдийг татаж авах
o install тодорхойлогдсон шинэчлэл болон програмыг суулгах
o upgrade системийн зайлшгүй нэмэгдлүүдийг татаж авах
o dist-upgrade системийг шинэчлэхэд зайлшгүй нэмэгдлүүдийг татаж авах

rm

Нэр :

* rm – файл болон хоосон хавтсыг устгах

Загвар :

* rm

mv

Нэр :

* mv – файлыг зөөх

Загвар :

* rm
* rm -t

cp

Нэр :

* cp – файлыг нөөцлөөд зөөх

Загвар :

* cp
* cp -t

eject

Нэр :

* eject – зөөврийн санах ойг салгах

Загвар :

* eject [нэр]

shutdown

Нэр :

* shutdown – системийг ачааллыг зохичуулах

Загвар :

* shutdown [тохиргоо] цаг

Тохиргоо

*
o -h шууд унтраах

Цаг

*
o ЦЦ:ММ цаг заах
o now яг одоо тушаалыг биелүүлэх

man

Нэр :

* man – тушаалын талаарх дэлгэрэнгүй мэдээлэл авах

Загвар :

* man

Тайлбар :

* тушаалын дэлгэрэнгүй мэдээллийг авах ба дуусгахыг хүсвэл End дарж төгсгөлд нь очоод q товч дарахад man тушаал дуусгавар болно.

lshw

Нэр :

* lshw – тооцоолуурынхаа техник талын дэлгэрэнгүй үзүүлэлтүүдийг харуулах

Загвар :

* lshw

Линуксийн тухай эндээс